Sankcje wobec Rosji i Białorusi – ustawa została uchwalona przez Sejm

Polska
Available languages: EN

Sejm uchwalił ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego („Ustawa”). Ustawa wprowadza sankcje krajowe oraz precyzuje istotne aspekty związane ze stosowaniem sankcji wobec Rosji i Białorusi nałożone rozporządzeniami Unii Europejskiej („UE”).  Przepisy zaczną obowiązywać już z dniem następującym po dniu ogłoszenia Ustawy w Dzienniku Ustaw.

Informacje ogólne

Ustawa reguluje na poziomie krajowym aspekty stosowania tylko wybranych rozporządzeń sankcyjnych UE, które odnoszą się do Rosji i Białorusi. Są to:

  • Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających („Rozporządzenie nr 269/2014”);

  • Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie („Rozporządzenie nr 833/2014”); oraz

  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczące środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy („Rozporządzenie nr 765/2006”);

(Rozporządzenie nr 269/2014, Rozporządzenie nr 833/2014 oraz Rozporządzenie nr 765/2006 będą dalej nazywane łącznie „Rozporządzeniami”).

Ponadto, Ustawa częściowo odnosi się do Rozporządzenia Rady (UE) nr 2022/263 z dnia 23 lutego 2022 r. w sprawie środków ograniczających w odpowiedzi na uznanie niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich obwodów donieckiego i ługańskiego oraz nakazanie rozmieszczenia rosyjskich sił zbrojnych na tych obszarach („Rozporządzenie nr 2022/263”).

Oznacza to, że w przypadku pozostałych rozporządzeń UE nakładających sankcje (np. wobec Iranu) wciąż brakować będzie odpowiednich rozwiązań legislacyjnych na poziomie krajowym.

Organ właściwy do wydawania zezwoleń i obowiązków informacyjnych

Wydawanie zezwoleń na niestosowanie się do określonych przepisów Rozporządzeń (gdy Rozporządzenia taką możliwość przewidują), będzie zadaniem Szefa Krajowej Administracji Skarbowej („Szef KAS”). Dotyczy to m.in. zezwoleń na zwolnienie zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub ich udostępnienie osobom lub podmiotom wskazanym na listach sankcyjnych stanowiących załączniki do Rozporządzeń. Szef KAS będzie również właściwy w przypadku obowiązków informacyjnych (powiadomień), o których mowa w Rozporządzeniach.

Organ uprawniony do kontroli

Z kolei Krajowa Administracja Skarbowa uprawniona będzie do przeprowadzania kontroli celno-skarbowej w zakresie stosowania poszczególnych (wymienionych w Ustawie) sankcji (m.in. zakazów dot. środków finansowych i zasobów gospodarczych).

Taką kontrolę, w ramach sprawowanego nadzoru lub kontroli, sprawować będą także:

  • Generalny Inspektor Informacji Finansowej – w odniesieniu do instytucji obowiązanych, o których mowa w ustawie z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu („Ustawa AML”); oraz

  • Komisja Nadzoru Finansowego – w odniesieniu do instytucji obowiązanych przez nią nadzorowanych.

Kary za niestosowanie się do Rozporządzeń oraz Rozporządzenia nr 2022/263

Ustawa przewiduje odpowiedzialność administracyjną lub odpowiedzialność karną za naruszenie poszczególnych przepisów Rozporządzeń oraz Rozporządzenia nr 2022/263.

Przede wszystkim Szef KAS będzie mógł nałożyć karę pieniężną w wysokości do 20.000.000 złotych w następujących przypadkach:

  • niedopełnienie obowiązku zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub naruszenie zakazu ich udostępniania, o których mowa w Rozporządzeniu nr 765/2006 oraz Rozporządzeniu nr 269/2014;

  • naruszenie poszczególnych (wymienionych w Ustawie) zakazów o charakterze przedmiotowym określonych w Rozporządzeniu nr 765/2006 (np. zakaz transakcji związanych z zarządzaniem rezerwami oraz aktywami Banku Centralnego Białorusi, w tym transakcji z wszelkimi osobami prawnymi, podmiotami lub organami działającymi w imieniu Banku Centralnego Białorusi lub pod jego kierunkiem) oraz Rozporządzeniu nr 833/2014 (np. zakaz importu i eksportu wyrobów z żelaza i stali określonych w załączniku do tego rozporządzenia);

  • niedopełnienie poszczególnych (wymienionych w Ustawie) obowiązków niezwłocznego przekazywania informacji określonych w Rozporządzeniu nr 765/2006 oraz Rozporządzeniu nr 269/2014; oraz

  • niestosowanie się do zakazu świadomego i celowego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie stosowania określonych (wymienionych w Ustawie) sankcji przewidzianych w Rozporządzeniach.

Dodatkowo, zgodnie z treścią Ustawy, naruszenie poszczególnych (wymienionych w Ustawie) zakazów o charakterze przedmiotowym (tj. dotyczących określonych dóbr, technologii, usług, transakcji etc.), określonych w Rozporządzeniu nr 765/2006, Rozporządzeniu nr 833/2014 oraz Rozporządzeniu nr 2022/263 oraz dopuszczenie się udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie tych zakazów, a także naruszenie zakazu importu węgla, o którym mowa poniżej, skutkować może karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata. W przypadku przedsiębiorców, za sprawcę czynu zabronionego uznaje się osobę odpowiedzialną za zawarcie transakcji handlowej. Sąd będzie mógł orzec przepadek towarów stanowiących przedmiot czynu zabronionego.

Sankcje krajowe

1. Sankcje dotyczące środków finansowych i zasobów gospodarczych

Ustawa wprowadza również odrębny, polski reżim sankcyjny. Minister właściwy do spraw wewnętrznych („Minister”) prowadzić będzie listę osób i podmiotów („Lista”) wobec których stosowane będą odpowiednio środki dotyczące środków finansowych i zasobów gospodarczych przewidzianych w Rozporządzeniu nr 765/2006 oraz Rozporządzeniu nr 269/2014, tj.:

  • Zamrożenie wszystkich środków finansowych i zasobów gospodarczych będących własnością, pozostających w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób i podmiotów wskazanych na Liście lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów;

  • Zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych, bezpośrednio lub pośrednio, osobom i podmiotom wskazanym na Liście oraz powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, a także na ich rzecz;

  • Zakaz świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków wskazanych w powyższych punktach.

Lista będzie obejmowała wyłącznie osoby i podmioty, które nie zostały uwzględnione na listach sankcyjnych stanowiących załączniki do Rozporządzeń, a które bezpośrednio lub pośrednio wspierają: (i) agresję Rosji na Ukrainę lub (ii) poważne naruszenia praw człowieka lub represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej lub których działalność stanowi inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności w Rosji lub na Białorusi, jak również osoby i podmioty bezpośrednio związane z takimi osobami lub podmiotami (m.in. ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym) lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych lub zasobów gospodarczych. Listę będzie można znaleźć w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Ministra. Podmioty i osoby będą wpisywane na Listę lub z niej wykreślane na podstawie decyzji Ministra.

W stosunku do osób wskazanych na Liście, zgód na zwolnienie zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych lub ich udostępnienie udzielał będzie Szef KAS. Szef KAS będzie również właściwy w zakresie obowiązków informacyjnych wskazanych w Rozporządzeniu nr 765/2006 oraz Rozporządzeniu nr 269/2014 (stosowanych odpowiednio).

Niestosowanie sankcji wobec podmiotów lub osób ujętych na Liście podlegać będzie karze pieniężnej w wysokości do 20.000.000 złotych, nakładanej przez Szefa KAS.

2. Wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu

Ustawa przewiduje, że wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych podlegać będą:

  • wykonawcy oraz uczestnicy konkursu wymienieni na Liście i wobec których zastosowano ten środek na podstawie decyzji o wpisie na Listę lub wymienieni na listach sankcyjnych stanowiących załączniki do Rozporządzenia nr 765/2006 oraz Rozporządzenia nr 269/2014;

  • wykonawcy oraz uczestnicy konkursu, których beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu Ustawy AML jest osoba wymieniona na listach sankcyjnych stanowiących załączniki do Rozporządzenia nr 765/2006 oraz Rozporządzenia nr 269/2014 albo wymieniona na Liście lub będąca takim beneficjentem rzeczywistym od dnia 24 lutego 2022 r., o ile zastosowano wobec tej osoby środek w postaci wykluczenia na podstawie decyzji o wpisie na Listę;

  • wykonawcy oraz uczestnicy konkursu, których jednostką dominującą w rozumieniu przyjętym w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości jest podmiot wymieniony na listach sankcyjnych stanowiących załączniki do Rozporządzenia nr 765/2006 oraz Rozporządzenia nr 269/2014 albo wymieniony na Liście lub będący taką jednostką dominującą od dnia 24 lutego 2022 r., o ile zastosowano wobec tego podmiotu środek w postaci wykluczenia na podstawie decyzji o wpisie na Listę.

Prezes Urzędu Zamówień Publicznych będzie mógł nakładać karę pieniężną w wysokości do 20.000.000 zł na osoby i podmioty sankcjonowane w sytuacji, gdy w okresie wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursie, będą ubiegały się o udzielenie zamówienia publicznego lub dopuszczenie do udziału w konkursie lub będą brały udział w takich postępowaniach.

3. Zakaz importu węgla z Rosji i Białorusi

Ponadto, Ustawa przewiduje wprowadzenie zakazu wprowadzania na terytorium Polski i przemieszczania między dwoma państwami przez terytorium Polski, które zaczyna się i kończy poza tym terytorium, a także z   terytorium   państwa   członkowskiego   UE   innego   niż Polska na terytorium Polski, węgla objętego pozycją 2701 albo 2704 Nomenklatury Scalonej (CN)[1], pochodzącego z terenu Rosji albo Białorusi. Uprawnienia do kontroli importowanego węgla uzyska naczelnik urzędu celno-skarbowego, który w razie podejrzenia fałszowania pochodzenia węgla będzie mógł zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań. W przypadku naruszenia tego zakazu naczelnik urzędu celno-skarbowego, który jest właściwy dla miejsca ujawnienia naruszenia zakazu, będzie mógł zająć węgiel i wystąpić o orzeczenie jego przepadku na rzecz Skarbu Państwa. Co istotne, Szef KAS będzie mógł na osobę lub podmiot naruszające zakaz nałożyć karę pieniężną w wysokości do 20.000.000 zł. Dodatkowo, przedsiębiorcy wprowadzający lub przemieszczający węgiel na terytorium Polski zobowiązani będą posiadać określoną w Ustawie dokumentację, która potwierdzi m.in. kraj pochodzenia węgla, co kontrolować będą mogli wojewódzcy inspektorzy Inspekcji Handlowej. Naruszenie przepisów dot. dokumentacji skutkować będzie mogło karą pieniężną nakładaną przez wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej w wysokości do 10.000.000 zł. Pewne obowiązki dot. dokumentacji nałożone zostały także na przedsiębiorców magazynujących lub wprowadzających do obrotu węgiel. Spodziewać się można również uchwalenia odrębnego aktu prawnego określającego tryb ustalania rekompensat szkód rzeczywistych poniesionych w związku z wejściem w życie tego zakazu, wysokość tych rekompensat oraz krąg uprawnionych podmiotów.

4. Wpis do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Polski jest niepożądany

W stosunku do osób ujętych na Liście możliwe będzie również zastosowanie dodatkowego środka w postaci ich wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany. Wpis do tego wykazu wiąże się z szeregiem niedogodności dla cudzoziemca, w tym m.in. odmową wjazdu na terytorium Polski.

Ponadto, w Ustawie przewidziano zakaz stosowania, używania lub propagowania symboli lub nazw wspierających agresję Rosji na Ukrainę pod rygorem grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W celu uzyskania dalszych informacji na temat Ustawy, prosimy o kontakt z Twoim partnerem w CMS lub ekspertami CMS – Ewą Świderską, Sylwią Raszplewicz-Czyżewską, Patrycją Sikorską-Tuğcu.



[1] Zgodnej z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej.